ضمن عرض تسلیت ایام عزای اهل بیت علیهم السلام به اطلاع می‌رساند شروع دروس خارج فقه و اصول حضرت استاد قائنی از سه شنبه ۱۶ شهریور خواهد بود.

درس خارج اصول و فقه به صورت مجازی است و در آدرس http://www.qaeninajafi.ir/vclass در دسترس است.

  • سال ها باید بگذرد تا حوزه شخصیتی همچون آیت الله مصباح تربیت کند

    استاد درس خارج حوزه علمیه قم در گفت‌وگو با خبرنگار سرویس حوزه و روحانیت خبرگزاری رسا، با اشاره به خوشحالی و ابراز حقد و کینه برخی جریانات نسبت به آیت الله مصباح یزدی گفت: تعرض به شخصیت ایشان کار سزاواری نیست.

    وی با انتقاد از کسانی که در شرایط بیماری آیت الله مصباح یزدی خدمات ایشان را نادیده گرفته و عقده گشایی می کنند، اظهار کرد: هتک حرمت و تعرض به شخصیت کسانی که عمر خود را در مسیر تقید و تدین صرف کرده اند، سزاوار نیست.

    ادامه مطلب

  • نشست علمی مقاصد شریعت، علل و حکم

    در اولین نشست از سلسله گفتگوهای فلسفه فقه و فقه مضاف که به همت انجمن فقه و حقوق اسلامی حوزه علمیه و با عنوان «مقاصد شریعت،‌ علل و حکم» برگزار شد حضرت استاد قائنی دام ظله مباحثی را در رابطه با علل و حکم و نسبت آنها و مقاصد شریعت بیان فرمودند. از نظر ایشان علل و حکم نقش بسیار مهمی در استنباط احکام خصوصا مسائل مستحدثه دارند که متاسفانه جای آن در اصول فقه خالی است. حضرت استاد قائنی دام ظله معتقدند بزنگاه مباحث علت و حکمت، فهم و تشخیص علت است که نیازمند ضوابط روشن و واضح است تا بتوان بر اساس آنها علل را تشخیص داده و نظرات را قضاوت کرد. هم چنین ایشان معتقد است علت بعد از تخصیص قابل تمسک است همان طور که عام بعد از تخصیص قابل تمسک است و تخصیص علت باعث تغییر در ظهور علت در عموم و یا تبدیل آن به حکمت نمی‌شود. علاوه که حکمت نیز خالی از فایده نیست و می‌تواند در استنباط احکام مورد استفاده قرار گیرد. آنچه در ادامه می‌آید مشروح این جلسه است.

    ادامه مطلب

  • تفریح همیشه مصداق لهو و لعب نیست

    شبکه اجتهاد: تفریح در جوامع مذهبی، معمولاً به‌عنوان امری مذموم شمرده می‌شود. بسیاری از متدینان، تفریح را مصداق لهو، لعب و یا لغو می‌دانند. این مطلب را با حجت‌الاسلام محمد قائینی، استاد خارج فقه و اصول حوزه علمیه قم در میان گذاشتیم. او معتقد است لغو به‌کلی حرام نیست و لهو و لعب نیز تنها در بعضی مصادیق، مشمول ادله حرمت می‌باشند؛ بنابراین نمی‌توان تفریح را همواره مصداق این عناوین دانسته و به این بهانه، حکم به مذموم بودن آن داد.  قائینی همچنین معتقد است  رواج شادی در میان مردم وظیفه فقه نیست و متخصصان امر و افراد کارشناس‌، باید مصادیق و موارد تطبیق شادی در جامعه را تبیین کنند. آنچه در اسلام اهمیت دارد، رفع مشکلات و ایجاد دل‌خوشی و شادمانی قلبی در جامعه است.

    ادامه مطلب

  • فقهی که به تمام مسائل اجتماع پاسخ بگوید، فقه تمدنی است.

    شبکه اجتهاد: اشکال مهمی که در باب فقه تمدن ساز، مطرح است، این است که آیا فقهی که تمام هم‌وغم خود را بر تنجیز و تعذیر گذاشته است، می‌تواند جامعه مسلمانان را به‌سوی تمدن و پیشرفت که از امور واقعی و غیرتعبدی هستند، برساند یا نه. آیۀ‌الله محمد قائینی، استاد خارج فقه و اصول حوزه علمیه قم، از مدافعان فقه سنتی است. به باور وی، همین فقه موجود با همین رویکرد تنجیزی، تمدن پیشین مسلمانان را ساخته و بعدازاین هم خواهد ساخت.

    ادامه مطلب

  • نشست علمی اختصاص الجزئیة و الشرطیة بغیر القاصر و المضطر

    به گزارش خبرگزاری «حوزه» نخستین کرسی نظریه پردازی حوزه از سوی انجمن اصول فقه حوزه علمیه قم با موضوع: «اختصاص الجزئیه و الشرطیه بغیر القاصر و المضطر» با مجوز کمیسیون کرسی های نظریه پردازی، نقد و مناظره حوزوی در سالن اجتماعات پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی  قم برگزار شد.

    بر اساس این گزارش، حجت الاسلام والمسلمین محمد قائینی به عنوان ارائه کننده نظریه به توضیحی پیرامون آن پرداخته و از آن دفاع کرد.

    ادامه مطلب

    آخرین دروس

    اصول سال ۰۱-۱۴۰۰

    اجزای مأمور به ظاهری از امر واقعی (ج۷-۲۷-۶-۱۴۰۰)

    بحث در نقض مرحوم نایینی به مبنای مرحوم آخوند بود. ایشان فرمودند لازمه کلام آخوند طهارت ملاقی است در فرضی که با چیزی که طهارتش استصحاب شده است ملاقات کند و بعد خلاف کشف شود چون در ظرف ملاقات نجاست ملاقا با استصحاب منتفی بود و چون استصحاب از نظر آخوند حکومت واقعی بر ادله شرایط دارد پس شرط انتقال نجاست واقعا محقق نبوده است (هر چند حکم به طهارت ملاقا، ظاهری بوده است) و بعد از کشف خلاف هم،‌ ملاقات جدیدی حاصل نشده است تا ملاقی نجس باشد. مرحوم آقای صدر…
    فقه سال ۰۱-۱۴۰۰

    اعسار (ج۷-۲۷-۶-۱۴۰۰)

    گفتیم از نظر ما معسر همان فقیر است و او کسی است که مخارج سالیانه‌اش را نداشته باشد و اینکه در کلمات برخی علماء ذکر شده است که معسر کسی است که بیش از مخارج یک شبانه روزش را نداشته باشد هم خلاف فهم عرفی است و هم خلاف مستفاد از برخی روایات. گفتیم مساله قوت یک شبانه روز در هیچ روایتی مذکور نیست بلکه اصلا مسأله قوت فقط در یک روایت ضعیف آمده است. همچنین گفتیم در مساله اجماعی وجود ندارد هر چند ظاهری کلمات برخی علماء، ادعای اجماع بر مساله است و البته…
    اصول سال ۰۱-۱۴۰۰

    اجزای مأمور به ظاهری از امر واقعی (ج۶-۲۴-۶-۱۴۰۰)

    بحث در اشکالات و نقض‌های مرحوم نایینی به مرحوم آخوند بود. در فوائد الاصول و اجود التقریرات یک نقض از ایشان نقل شده است و آن هم همان است که اگر چیزی با شیء دیگری که طهارتش استصحاب شده است ملاقات کند و بعد خلاف کشف شود و مشخص شود که ملاقا نجس بوده است، لازمه کلام آخوند حکم به طهارت ملاقی است و هیچ کس به این حکم ملتزم نمی‌شود. در اجود التقریرات مرحوم آقای خویی نقض‌های دیگری را در ذیل این اشکال بیان کرده‌اند که در جلسه قبل بیان کردیم مثل اینکه اگر…
    فقه سال ۰۱-۱۴۰۰

    اعسار (ج۶-۲۴-۶-۱۴۰۰)

    گفتیم مفهوم اعسار متقوم به فقر است (هم به لحاظ ارتکاز عرفی و هم بر اساس قول اهل لغت) و عنوان فقر حتی با دارا بودن قوت ایام متعدد هم صادق است و شخص تا وقتی قوت یک سالش را نداشته باشد (بالفعل یا به حرفه و صناعت) فقیر است و لذا به نظر ما آنچه از مستثنیات دین است قوت سال است. و اینکه قوت یک شبانه روز استثناء باشد و بیش از آن با مفهوم اعسار مخالف باشد هیچ شاهد و دلیلی ندارد بلکه اصلا مساله قوت در هیچ کدام از ادله نیامده است (جز یک روایت که فقط کلمه…

    جلسه سی و دوم ۲۲ آبان ۱۳۹۵

    استصحاب/ ادله: روایات/ روایت علی بن محمد القاسانی

    بحث در وثاقت علی بن محمد القاسانی بود. بسیاری از علماء حتی مثل شیخ اعظم نیز روایت را ضعیف می‌دانند و علت آن را عدم وثاقت علی بن محمد القاسانی ذکر کرده‌اند.

    گفتیم علی بن محمد القاسانی توثیق صریحی ندارد و عنوانی که در رجال قابل انطباق بر او است و توثیق صریح دارد، عنوان علی بن شیرة است که مرحوم شیخ او را در ضمن اصحاب امام هادی علیه السلام توثیق کرده است. و در همان کتاب علی بن محمد بن القاسانی را در ضمن اصحاب امام هادی علیه السلام تضعیف کرده است.

    و ممکن است از اینکه شیخ هر دو عنوان را در ضمن اصحاب امام هادی علیه السلام ذکر کرده است و یکی را توثیق و دیگری را تضعیف کرده است تعدد این دو عنوان برداشت شود.

    مرحوم نجاشی عنوان علی بن محمد بن شیرة القاسانی ذکر کرده است و اوصافی را در مدح او ذکر کرده است و البته می‌گوید که احمد بن محمد بن عیسی او را به علت شنیدن مذاهب منکر مورد غمز قرار داده است اما ما در کتب او چیزی که بر آن دلالت کند ندیده‌ایم.

    تقریبا مسلم است که علی بن محمد القاسانی و علی بن محمد بن شیرة القاسانی یک نفر هستند. بحث در این است که آیا علی بن محمد بن شیرة همان علی بن شیرة‌ است یا اینکه متعدد هستند؟

    مرحوم علامه به اتحاد این دو عنوان معتقد است.

    بحث دیگری که مطرح است این است که بر فرض که متحد باشند چگونه بین توثیق و تضعیف شیخ جمع کنیم.

    و بحث سوم این که بر فرض عدم اتحاد، آیا می‌توان علی بن محمد القاسانی را توثیق کرد؟

    بحث اول: اتحاد علی بن محمد بن شیرة و علی بن شیرة

    به نظر می‌رسد بعید نیست این دو عنوان متحد باشند. در کتب اربعة، فقط یک روایت از علی بن شیرة نقل شده است که آن را مرحوم کلینی نقل کرده است. (الکافی، جلد ۳، صفحه ۲۰۹)

    مرحوم کلینی این روایت را از علی از علی بن شیرة نقل می‌کند که منظور علی بن ابراهیم است و مرحوم شیخ در تهذیب این روایت را از کلینی از علی بن محمد از علی بن شیرة نقل کرده است که قطعا سهو و اشتباهی است که یا از نساخ تهذیب صورت گرفته است یا از خود شیخ است. (تهذیب الاحکام؛ جلد ۳، صفحه ۳۳۲)

    در حالی که با عنوان علی بن محمد القاسانی روایات متعددی نقل شده است که از جمله علی بن ابراهیم از او روایات متعددی دارد.

    لذا به نظر ما به وحدت این دو عنوان اطمینان هست.

    بحث دوم: چه این دو عنوان واحد باشند و چه اینکه متعدد باشند، تضعیف مرحوم شیخ را چگونه باید حل کرد؟

    اگر با علی بن شیرة متحد باشد شیخ هم او را توثیق کرده است و هم او را تضعیف کرده است و اگر متحد نباشند، شیخ او را تضعیف کرده است.

    به نظر ما اگر متحد باشند، تضعیف شیخ با توثیق او معارض نیست چون تضعیف مطلق با توثیق قابل جمع است. وقتی شیخ او را تضعیف می‌کند منظورش این نیست که همه جهات ضعف در او وجود دارد، بلکه یعنی جهت ضعفی در او وجود دارد و ممکن است وجه آن همان کلام احمد بن محمد بن عیسی باشد.

    و نجاشی هم می‌گوید ما در کتب او چنین چیزی پیدا نکردیم و حتی اگر هم بود، با وثاقت قولی او منافات نداشت.

    بحث سوم: بر فرض عدم اتحاد، آیا می‌توان علی بن محمد القاسانی را توثیق کرد؟

    اگر این دو عنوان متحد نباشند، در این صورت علی بن محمد القاسانی توثیق صریح ندارد و شیخ هم او را تضعیف کرده است.

    در مورد تضعیف شیخ گفتیم با وثاقت منافاتی ندارد اما باید بتوان علی بن محمد را توثیق کرد.

    چند وجه می‌توان برای توثیق او بیان کرد:

    اول) عبارت مرحوم نجاشی. اگر چه علماء این عبارات را دال بر مدح دانسته‌اند نه توثیق ولی به نظر ما تعابیری مثل فقیه و فاضل صرفا مدح نیست و اگر کسی متهم و دروغ گو باشد، با تعابیری مثل فاضل از او تعبیر نمی‌کنند.

    دوم) عده‌ای از اجلاء از او روایات کثیری نقل کرده‌اند. مثل علی بن ابراهیم، محمد بن علی بن محبوب، محمد بن عیسی بن عبید، محمد بن الحسن الصفار.

    و قبلا گفتیم اکثار روایت اجلاء از او نشان دهنده توثیق است.

    سوم) روایات او از روایات محمد بن احمد بن یحیی صاحب نوادر الحکمة استثناء نشده است.

    لذا به نظر ما روایت از نظر سندی قابل اعتماد است.

    اما بحث دلالی روایت:

    مرحوم شیخ این روایت را از نظر دلالی اظهر روایات می‌داند. و تقریب دلالت در صورتی است که منظور از یقین در جمله الیقین لایدخله الشک، یقین به عدم دخول ماه رمضان باشد.

    در روایت می‌گوید یقین به عدم دخول ماه رمضان را نباید با شک نقض کرد و باید با یقین دیگری از آن دست برداشت لذا امام علیه السلام خودشان آن کبری را بر مورد تطبیق کرده‌اند و فرموده‌اند برای رویت روزه بگیر و برای رویت افطار کن.

    در مقابل مرحوم آخوند می‌فرمایند این روایت دلالت بر استصحاب ندارد.

    ایشان فرموده‌اند منظور از یقین در این روایت، یقین به دخول ماه رمضان است که در این صورت مفاد روایت ارتباطی با استصحاب ندارد.

    آنچه موضوع وجوب صوم و افطار است یقین است. اگر یقین به ماه رمضان موضوع وجوب روزه است برای کسی که شک دارد، قطعا موضوع وجوب روزه در حق او محقق نشده است نه اینکه تحقق موضوع مشکوک است.

    و این برداشت شواهد متعددی از روایات دارد.

    اینکه امام فرمودند شک داخل در یقین نمی‌شود دو احتمال دارد: یکی بیان تقابل این دو عنوان است یعنی یقین و شک در مقابل یکدیگرند مثل اینکه انسان و گاو در مقابل هم هستند و لذا گاو داخل در انسان نیست. شک هم داخل در یقین نیست. وقتی موضوع وجوب روزه یقین باشد، و شک هم جزو یقین نیست و داخل در یقین نیست، نباید روزه گرفت.

    و احتمال دیگر اینکه یقین شک بردار نیست. یعنی وقتی موضوع وجوب روزه، یقین است، معنا ندارد کسی در اینکه یقین دارد یا ندارد شک کند.

    هر کسی با رجوع به خودش می‌فهمد یقین دارد یا ندارد نه اینکه در آن شک کند.

     

    ضمائم:

    کلام مرحوم شیخ:

    فإنّ تفريع تحديد كلّ من الصوم و الإفطار- برؤية هلالي رمضان و شوّال- على قوله عليه السّلام: «اليقين لا يدخله الشكّ» لا يستقيم إلّا بإرادة عدم جعل اليقين السابق مدخولا بالشكّ، أي مزاحما به.

    و الإنصاف: أنّ هذه الرواية أظهر ما في هذا الباب من أخبار الاستصحاب، إلّا أنّ سندها غير سليم.

    هذه جملة ما وقفت عليه من الأخبار المستدلّ بها للاستصحاب، و قد عرفت عدم ظهور الصحيح منها، و عدم صحّة الظاهر منها؛ فلعلّ الاستدلال بالمجموع باعتبار التجابر و التعاضد.

    (فرائد الاصول، جلد ۳، صفحه ۷۱)

     

    کلام مرحوم آخوند:

    عن علي بن محمد القاساني: قال كتبت إليه و أنا بالمدينة عن اليوم الذي يشك فيه من رمضان هل يصام أم لا فكتب اليقين لا يدخل فيه الشك صم للرؤية و أفطر للرؤية) حيث دل على أن اليقين بشعبان‏ لا يكون مدخولا بالشك في بقائه و زواله بدخول شهر رمضان و يتفرع [عليه‏] عدم وجوب الصوم إلا بدخول شهر رمضان.

    و ربما يقال إن مراجعة الأخبار الواردة في يوم الشك يشرف القطع بأن المراد باليقين هو اليقين بدخول شهر رمضان و أنه لا بد في وجوب الصوم و وجوب الإفطار من اليقين بدخول شهر رمضان و خروجه و أين هذا من الاستصحاب فراجع ما عقد في الوسائل‏ لذلك من الباب تجده شاهدا علیه.

    (کفایة الاصول، صفحه ۳۹۷)

    برچسب ها: استصحاب

    چاپ

     نقل مطالب فقط با ذکر منبع مجاز است