اطلاعیه
درس خارج اصول (ساعت ۸) و فقه (ساعت ۹) به صورت مجازی است و در آدرس http://www.qaeninajafi.ir/vclass در دسترس است.
  • نشست علمی مقاصد شریعت، علل و حکم

    در اولین نشست از سلسله گفتگوهای فلسفه فقه و فقه مضاف که به همت انجمن فقه و حقوق اسلامی حوزه علمیه و با عنوان «مقاصد شریعت،‌ علل و حکم» برگزار شد حضرت استاد قائنی دام ظله مباحثی را در رابطه با علل و حکم و نسبت آنها و مقاصد شریعت بیان فرمودند. از نظر ایشان علل و حکم نقش بسیار مهمی در استنباط احکام خصوصا مسائل مستحدثه دارند که متاسفانه جای آن در اصول فقه خالی است. حضرت استاد قائنی دام ظله معتقدند بزنگاه مباحث علت و حکمت، فهم و تشخیص علت است که نیازمند ضوابط روشن و واضح است تا بتوان بر اساس آنها علل را تشخیص داده و نظرات را قضاوت کرد. هم چنین ایشان معتقد است علت بعد از تخصیص قابل تمسک است همان طور که عام بعد از تخصیص قابل تمسک است و تخصیص علت باعث تغییر در ظهور علت در عموم و یا تبدیل آن به حکمت نمی‌شود. علاوه که حکمت نیز خالی از فایده نیست و می‌تواند در استنباط احکام مورد استفاده قرار گیرد. آنچه در ادامه می‌آید مشروح این جلسه است.

    ادامه مطلب

  • تفریح همیشه مصداق لهو و لعب نیست

    شبکه اجتهاد: تفریح در جوامع مذهبی، معمولاً به‌عنوان امری مذموم شمرده می‌شود. بسیاری از متدینان، تفریح را مصداق لهو، لعب و یا لغو می‌دانند. این مطلب را با حجت‌الاسلام محمد قائینی، استاد خارج فقه و اصول حوزه علمیه قم در میان گذاشتیم. او معتقد است لغو به‌کلی حرام نیست و لهو و لعب نیز تنها در بعضی مصادیق، مشمول ادله حرمت می‌باشند؛ بنابراین نمی‌توان تفریح را همواره مصداق این عناوین دانسته و به این بهانه، حکم به مذموم بودن آن داد.  قائینی همچنین معتقد است  رواج شادی در میان مردم وظیفه فقه نیست و متخصصان امر و افراد کارشناس‌، باید مصادیق و موارد تطبیق شادی در جامعه را تبیین کنند. آنچه در اسلام اهمیت دارد، رفع مشکلات و ایجاد دل‌خوشی و شادمانی قلبی در جامعه است.

    ادامه مطلب

  • فقهی که به تمام مسائل اجتماع پاسخ بگوید، فقه تمدنی است.

    شبکه اجتهاد: اشکال مهمی که در باب فقه تمدن ساز، مطرح است، این است که آیا فقهی که تمام هم‌وغم خود را بر تنجیز و تعذیر گذاشته است، می‌تواند جامعه مسلمانان را به‌سوی تمدن و پیشرفت که از امور واقعی و غیرتعبدی هستند، برساند یا نه. آیۀ‌الله محمد قائینی، استاد خارج فقه و اصول حوزه علمیه قم، از مدافعان فقه سنتی است. به باور وی، همین فقه موجود با همین رویکرد تنجیزی، تمدن پیشین مسلمانان را ساخته و بعدازاین هم خواهد ساخت.

    ادامه مطلب

  • نشست علمی اختصاص الجزئیة و الشرطیة بغیر القاصر و المضطر

    به گزارش خبرگزاری «حوزه» نخستین کرسی نظریه پردازی حوزه از سوی انجمن اصول فقه حوزه علمیه قم با موضوع: «اختصاص الجزئیه و الشرطیه بغیر القاصر و المضطر» با مجوز کمیسیون کرسی های نظریه پردازی، نقد و مناظره حوزوی در سالن اجتماعات پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی  قم برگزار شد.

    بر اساس این گزارش، حجت الاسلام والمسلمین محمد قائینی به عنوان ارائه کننده نظریه به توضیحی پیرامون آن پرداخته و از آن دفاع کرد.

    ادامه مطلب

  • نشست علمی سقط جنین از منظر فقه و حقوق با رویکرد به مسائل نوظهور

     نشست تخصصی سقط جنین از منظر فقه و حقوق با رویکرد به مسائل نوظهور با حضور صاحب نظران و کارشناسان در مرکز فقهی ائمه اطهار(ع) قم برگزار شد.

     در این نشست حجت‌الاسلام والمسلمین محمد قائینی مدرس خارج فقه حوزه علمیه با اشاره به دیدگاه فقه درباره سقط جنین گفت: آیت‌الله سیستانی در پاسخ به این سؤال که آیا سقط جنین 40 روزه دیه دارد، گفته است انداختن حمل پس از انعقاد نطفه، جایز نیست و دیه و کفاره (دو ماه روزه متوالی) دارد، مگر اینکه باقی ماندن حمل برای مادر ضرر جانی داشته باشد، یا مستلزم حرج شدیدی باشد که معمولاً تحمل نمی‌شود، که در این صورت قبل از دمیدن روح، اسقاط آن جایز است و بعد از آن مطلقاً جایز نیست.

    ادامه مطلب

    آخرین دروس

    اصول سال ۱۴۰۰-۱۳۹۹

    تعبدی و توصلی (ج۴۸-۱۲-۹-۱۳۹۹)

    بحث در اخذ قصد امر (شخص امر یا طبیعی آن) در متعلق امر بود. اشکال مرحوم آخوند را پاسخ دادیم بعد به اشکال مرحوم نایینی اشاره کردیم. ایشان گفته بودند متعلق متعلق جزو موضوع حکم است و موضوع باید با قطع نظر از حکم محقق باشد و چون شخص امر مقوم قصد امر است پس موضوع متقوم به حکم خواهد بود. تفاوتی ندارد ماخوذ در موضوع قصد شخص امر باشد یا طبیعی آن (چرا که فرض کردیم غیر از این امر، امر دیگری وجود ندارد.) این اشکال را با پاسخ مرحوم آقای خویی حل کردیم و اینکه…
    فقه سال ۱۴۰۰-۱۳۹۹

    علم قاضی (ج۴۸-۱۲-۹-۱۳۹۹)

    بحث به بررسی مواد قانونی مرتبط با علم قاضی رسید. تذکر این نکته لازم است که قانون نه تنها علم قاضی را به عنوان علم قاضی معتبر ندانسته است (که دیروز در مورد آن توضیح دادیم) بلکه حتی به عنوان شهادت هم آن را معتبر نمی‌داند و شهادت او برای مشروعیت قضا به ارزشی ندارد و ما قبلا هم گفتیم حتی اگر علم قاضی را معتبر هم ندانیم حداقل با سایر شهود تفاوتی ندارد و علم او از جهت شهادت ارزش دارد. آنچه در قانون آمده است نه تنها با مقتضای ادله شرعی سازگار نیست بلکه…
    مسائل پزشکی

    اعتبار آزمایش‌های پزشکی (ج۶۰-۱۲-۹-۱۳۹۹)

    گفتیم نتایج آزمایشات مبتنی بر مقدمات حسی، هم مشمول ادله حجیت بینه است و هم مشمول ادله حجیت خبر ثقه (البته بنابر اعتبار حجیت خبر واحد در موضوعات). تا الان در مورد شمول ادله لفظیه نسبت به خبر واحد در موضوعات بحث کردیم. اما استدلال به ادله لبی مثل سیره عقلاء بر اعتبار خبر واحد در موضوعات به یکی از این دو بیان خواهد بود: الف) به عدم فرق بین اخبار در موضوعات قدیم و موضوعات جدید علم داریم. قبلا گفتیم اطلاق ادله لفظی هم شامل مصادیق قدیم است و هم شامل…
    اصول سال ۱۴۰۰-۱۳۹۹

    تعبدی و توصلی (ج۴۷-۱۱-۹-۱۳۹۹)

    بحث در تصویر عبادیت عمل بر اساس اخذ قصد امر در متعلق امر است. گفتیم حتی اگر اخذ قصد امر در متعلق امر ممکن هم نباشد اخذ جامع قصد قربت در متعلق امر مانعی ندارد و از نظر فقهی هم جامع قصد محبوبیت و قصد امر در عبادات معتبر است. علاوه که اخذ قصد امر در متعلق امر هم ممکن است. مرحوم آخوند فرمودند اگر چه تصور امر قبل از وجود خارجی امر ممکن است اما اخذ آن در متعلق امر باعث می‌شود مکلف نتواند مامور به را امتثال کند چرا که با فرض تقوم عبادیت به عمل مقید به…

    جلسه صد و سیزدهم ۳۱ اردیبهشت ۱۳۹۳

    تسامح در ادله سنن

    از نظر ما نتیجه اخبار من بلغ، استحباب ذات عمل است. برای تکمیل بحث دو نکته دیگر را باید مطرح کنیم:

    ۱. کلام مرحوم مجلسی است. ایشان این روایات را به فریقین نسبت داده است. هر چند اهل سنت روایات من بلغ را مجعول می‌دانند. از جمله ابن جوزی در موضوعات این کلام را دارد. مرحوم مجلسی اشکالاتی را مطرح کرده‌اند و بعد سعی کرده‌اند دفاع کنند. ما برخی از این اشکالات را متعرض خواهیم شد.

    الف - ما گفتیم مفاد اخبار من بلغ استحباب عمل است و فرض این است که روایت دال بر ثواب، ضعیف است. اما اگر کسی بخواهد با این روایت حجیت اخبار ضعیف را ثابت کند، معارض با ادله‌ای است که عدالت و وثاقت را در راوی شرط می‌داند. پس اخبار من بلغ مخالف با قرآن و ادله قطعی است و لذا قابل عمل کردن نیستند.

    از بیان سابق ما روشن می‌شود که این اشکال معنا ندارد خصوصا مطابق مبنای آخوند که مفاد اخبار من بلغ را استحباب عمل می‌دانستند. مطابق این مبنا، هیچ ربطی بین اخبار من بلغ و ادله اشتراط حجیت خبر به وثاقت و عدالت نیست تا نوبت برسد که معارض هستند یا مخصص هستند و ...

    مفاد اخباری که دال بر اشتراط وثاقت و عدالت است این است که جایی که قرار است به خبر واحد عمل شود و خبر طریق باشد، شرطش این است که راوی عادل یا ثقه باشد.

    اما اخبار من بلغ می‌گوید این عمل مستحب است و خبر ضعیف اینجا طریق به واقع نیست بلکه موضوع اخبار من بلغ است.

    ادله حجیت می‌گوید خبر فاسق طریق نیست اما این معنایش این نیست که خبر فاسق هیچ کجا موضوع حکم شرعی قرار نمی‌گیرد. مثل نذر که طریق نیست بلکه موضوع حکم شرعی را می‌سازد.

    در اخبار مستحبات به خبر ضعیف و فاسق اعتماد نمی‌کنیم بلکه به اخبار من بلغ اعتماد می‌کنیم که روات آن ثقه بودند. حجت ما بر استحباب خبر فاسق نیست بلکه خبر فاسق موضوع است و حجت بر استحباب اخبار من بلغ است. بنابراین بر مبنای مرحوم آخوند بین اخبار من بلغ و بین ادله حجیت خبر عادل ارتباطی نیست تا تنافی باشد.

    بله اگر مفاد اخبار من بلغ را جعل حجیت بدانیم شبهه تعارض وجود خواهد داشت. اطلاق ادله اشتراط عدالت و وثاقت در خبر اقتضاء می‌کند که خبر فاسق در هیچ کجا حجت نیست نه در الزامیات و نه در مستحبات و ترخیصیات و ...

    اما جواب این است که اخبار من بلغ، حاکم هستند چون می‌گوید اگر خبری بر ثواب باشد هر چند پیامبر نفرموده باشد، خبر حجت است و این اخبار، ادله حجیت را تخصیص می‌زنند حال یا به ملاک تخصیص یا به ملاک حکومت.

    ب - موضوع اخبار من بلغ در جایی است که احتیاط در آن مورد با قطع نظر از اخبار من بلغ ممکن باشد. اخبار من بلغ در این مورد برای تاکید و تضمین ثواب و احتیاط، حکم کرده است. فرض اخبار من بلغ این است که به مکلف ثواب و استحباب نسبت به عملی برسد که این واقعه و موضوع می‌توانست داعی مکلف برای اقدام باشد اما چون احتیاط ممکن است محرک عبد نباشد، شارع سعی کرده است عبد را بیشتر تحریک کند اما در هر صورت فرض اخبار این است که اگر اخبار من بلغ هم نبود، انجام عمل به خاطر داعویت ثواب و خبر ضعیف ممکن باشد. پس در فرض امکان انجام، شارع گفته است احتیاط کن چون ثواب خاص تضمین شده است یا اینکه شارع گفته است من استحباب را جعل کردم. پس چه مفاد اخبار من بلغ را استحباب بدانیم و چه دعوت به احتیاط بدانیم، جایی است که با قطع نظر از اخبار من بلغ احتیاط ممکن است و حصول داعی برای انجام عمل به داعی احتیاط ممکن باشد.

    جایی که یک خبر ضعیف دال بر استحباب باشد و یک خبر ضعیف دال بر کراهت باشد، اخبار من بلغ هیچ ارزشی ایجاد نمی‌کند. چون اگر اخبار من بلغ نبود، در اینجا احتیاط ممکن نیست و اخبار من بلغ در جایی است که احتیاط با قطع نظر از این اخبار، ممکن باشد.

    فرض در این روایات هر چند به خاطر انصراف این است که مکلف می‌توانست عمل را انجام دهد و انجام عمل ممکن بود و فقط شاید به خاطر ضعف دلیل، مکلف عمل را انجام ندهد، و شارع با اخبار من بلغ، خواسته است این مانع را برطرف کند حال یا به جعل استحباب برای احتیاط یا جعل استحباب برای خود عمل.

    پس در جایی که با قطع نظر از ضعف، انجام عمل برای عبد ممکن نبود، روایات شامل آن نمی‌شود.

    و لذا اگر در جایی حتی خبر ضعیف دال بر تحریم باشد، اخبار من بلغ شامل آن مورد نخواهد بود.

    چون با قطع نظر از اخبار من بلغ، مکلف نمی‌توانست احتیاط کند چون احتمال حرمت وجود دارد.

    اخبار من بلغ، ناظر به استحباب یا حجیت نسبت به جایی است که برای مکلف احتیاط و انقیاد با قطع نظر از اخبار من بلغ ممکن باشد.

    پس در مواردی که خبر ضعیفی دال بر حرمت یا کراهت باشد، اخبار من بلغ شامل آن مورد نخواهد بود.

    و جایی که خبری دال بر استحباب باشد و خبری دال بر عدم استحباب باشد، اخبار من بلغ شامل آن خواهد بود چون با قطع نظر از اخبار من بلغ، احتیاط و انقیاد ممکن است چون آن دلیل دیگر نفی استحباب می‌کند نه اینکه کراهت یا حرمت را اثبات کند و لذا اگر اخبار من بلغ هم نبود اینجا احتیاط ممکن بود.

    موضوع اخبار من بلغ، خبری است که با قطع نظر از اخبار من بلغ، بتوان از باب احتیاط به آن خبر عمل کرد.

     

    چاپ

     نقل مطالب فقط با ذکر منبع مجاز است