درس خارج فقه و اصول حضرت استاد، با رعایت دستورات بهداشتی به صورت حضوری در مدرس آیت الله تبریزی (رحمة الله علیه) اتاق ۱۱۲ برقرار است.

  • سال ها باید بگذرد تا حوزه شخصیتی همچون آیت الله مصباح تربیت کند

    استاد درس خارج حوزه علمیه قم در گفت‌وگو با خبرنگار سرویس حوزه و روحانیت خبرگزاری رسا، با اشاره به خوشحالی و ابراز حقد و کینه برخی جریانات نسبت به آیت الله مصباح یزدی گفت: تعرض به شخصیت ایشان کار سزاواری نیست.

    وی با انتقاد از کسانی که در شرایط بیماری آیت الله مصباح یزدی خدمات ایشان را نادیده گرفته و عقده گشایی می کنند، اظهار کرد: هتک حرمت و تعرض به شخصیت کسانی که عمر خود را در مسیر تقید و تدین صرف کرده اند، سزاوار نیست.

    ادامه مطلب

  • نشست علمی مقاصد شریعت، علل و حکم

    در اولین نشست از سلسله گفتگوهای فلسفه فقه و فقه مضاف که به همت انجمن فقه و حقوق اسلامی حوزه علمیه و با عنوان «مقاصد شریعت،‌ علل و حکم» برگزار شد حضرت استاد قائنی دام ظله مباحثی را در رابطه با علل و حکم و نسبت آنها و مقاصد شریعت بیان فرمودند. از نظر ایشان علل و حکم نقش بسیار مهمی در استنباط احکام خصوصا مسائل مستحدثه دارند که متاسفانه جای آن در اصول فقه خالی است. حضرت استاد قائنی دام ظله معتقدند بزنگاه مباحث علت و حکمت، فهم و تشخیص علت است که نیازمند ضوابط روشن و واضح است تا بتوان بر اساس آنها علل را تشخیص داده و نظرات را قضاوت کرد. هم چنین ایشان معتقد است علت بعد از تخصیص قابل تمسک است همان طور که عام بعد از تخصیص قابل تمسک است و تخصیص علت باعث تغییر در ظهور علت در عموم و یا تبدیل آن به حکمت نمی‌شود. علاوه که حکمت نیز خالی از فایده نیست و می‌تواند در استنباط احکام مورد استفاده قرار گیرد. آنچه در ادامه می‌آید مشروح این جلسه است.

    ادامه مطلب

  • تفریح همیشه مصداق لهو و لعب نیست

    شبکه اجتهاد: تفریح در جوامع مذهبی، معمولاً به‌عنوان امری مذموم شمرده می‌شود. بسیاری از متدینان، تفریح را مصداق لهو، لعب و یا لغو می‌دانند. این مطلب را با حجت‌الاسلام محمد قائینی، استاد خارج فقه و اصول حوزه علمیه قم در میان گذاشتیم. او معتقد است لغو به‌کلی حرام نیست و لهو و لعب نیز تنها در بعضی مصادیق، مشمول ادله حرمت می‌باشند؛ بنابراین نمی‌توان تفریح را همواره مصداق این عناوین دانسته و به این بهانه، حکم به مذموم بودن آن داد.  قائینی همچنین معتقد است  رواج شادی در میان مردم وظیفه فقه نیست و متخصصان امر و افراد کارشناس‌، باید مصادیق و موارد تطبیق شادی در جامعه را تبیین کنند. آنچه در اسلام اهمیت دارد، رفع مشکلات و ایجاد دل‌خوشی و شادمانی قلبی در جامعه است.

    ادامه مطلب

  • فقهی که به تمام مسائل اجتماع پاسخ بگوید، فقه تمدنی است.

    شبکه اجتهاد: اشکال مهمی که در باب فقه تمدن ساز، مطرح است، این است که آیا فقهی که تمام هم‌وغم خود را بر تنجیز و تعذیر گذاشته است، می‌تواند جامعه مسلمانان را به‌سوی تمدن و پیشرفت که از امور واقعی و غیرتعبدی هستند، برساند یا نه. آیۀ‌الله محمد قائینی، استاد خارج فقه و اصول حوزه علمیه قم، از مدافعان فقه سنتی است. به باور وی، همین فقه موجود با همین رویکرد تنجیزی، تمدن پیشین مسلمانان را ساخته و بعدازاین هم خواهد ساخت.

    ادامه مطلب

  • نشست علمی اختصاص الجزئیة و الشرطیة بغیر القاصر و المضطر

    به گزارش خبرگزاری «حوزه» نخستین کرسی نظریه پردازی حوزه از سوی انجمن اصول فقه حوزه علمیه قم با موضوع: «اختصاص الجزئیه و الشرطیه بغیر القاصر و المضطر» با مجوز کمیسیون کرسی های نظریه پردازی، نقد و مناظره حوزوی در سالن اجتماعات پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی  قم برگزار شد.

    بر اساس این گزارش، حجت الاسلام والمسلمین محمد قائینی به عنوان ارائه کننده نظریه به توضیحی پیرامون آن پرداخته و از آن دفاع کرد.

    ادامه مطلب

    آخرین دروس

    اصول سال ۰۱-۱۴۰۰

    اشتراط قصد توصل در مقدمه (ج۷۴-۲۷-۱۰-۱۴۰۰)

    بحث در اشتراط قصد توصل در مقدمه بود که منسوب به شیخ انصاری است هر چند از کلام مرحوم آخوند استفاده می‌شود در نسبت این قول به شیخ تردید داشته است و البته کلام مرحوم شیخ بر اساس آنچه در تقریرات ایشان آمده است و همان طور که مرحوم نایینی هم تذکر داده‌اند بسیار متشتت و مضطرب است. از برخی کلمات ایشان استفاده می‌شود که این مطلب را در خصوص مقدمات عبادی معتقدند و از برخی سخنان ایشان استفاده می‌شود که این را در مطلق مقدمات قائلند. در هر حال چه این نسبت به…
    فقه سال ۰۱-۱۴۰۰

    ادعای طلبکار از میت بر بدهکار به میت (ج۷۴-۲۷-۱۰-۱۴۰۰)

    بحث در این بود که آیا طلبکار از میت می‌تواند دینش را از بدهکار به میت استیفاء کند؟ گفتیم اگر طلب او از میت، مستغرق جمیع ترکه باشد می‌تواند بر بدهکار به میت اقامه دعوا کند و تفصیل آن گذشت. نکته اساسی آن هم این بود که در این فرض ارث به وارث منتقل نمی‌شود و ولایت بر اموال او به طلبکار تعلق دارد و وارث حقی ندارد. اما در فرض عدم استغراق دین نسبت به همه ترکه میت، گاهی ممکن است در دست وارث مال دیگری غیر از آن دین وجود داشته باشد و گاهی ممکن است همه…
    اصول سال ۰۱-۱۴۰۰

    اشتراط قصد توصل در مقدمه (ج۷۳-۲۶-۱۰-۱۴۰۰)

    بحث به این مساله رسیده است که بعد از تبعیت وجوب مقدمه در اطلاق و اشتراط از ذی المقدمه، آیا متعلق امر غیری هم مطلق مقدمه است یا فقط حصه خاصی از مقدمه است؟ مرحوم آخوند معتقد است متعلق امر غیری نیز مطلق است و هیچ قیدی ندارد بلکه ذات مقدمه بدون هیچ قیدی متعلق امر غیری است (که به نظر ما این از توابع انکار ترتب در نظر ایشان است). و در مقابل دو نظر دیگر در کلام آخوند ذکر شده است. اول آنچه مرحوم آخوند به مرحوم شیخ نسبت داده است که ایشان متعلق امر غیری…
    فقه سال ۰۱-۱۴۰۰

    ادعای طلبکار از میت بر بدهکار به میت (ج۷۳-۲۶-۱۰-۱۴۰۰)

    بحث در جایی است که شخص طلبکار از میت، بدهکاری شخص ثالث را به میت ادعا کند. گفتیم گاهی دین طلب کار از میت، مستغرق همه دارایی‌های میت باشد، طلبکار از میت می‌تواند بر شخص ثالث نسبت به بدهکاری به میت، طرح ادعا کند و از او قسم مطالبه کند و اگر مدعی علیه قسم بخورد، حق مدعی ساقط می‌شود اما اگر طلبکاری میت از او به راه دیگری ثابت شود، باز هم طلبکار از میت حق خواهد داشت از مدعی علیه (که فرضا بر نفی بدهکاری برای او قسم خورده است) مطالبه کند. وجه این حرف…

    جلسه صد و سیزدهم ۳۱ اردیبهشت ۱۳۹۳

    تسامح در ادله سنن

    از نظر ما نتیجه اخبار من بلغ، استحباب ذات عمل است. برای تکمیل بحث دو نکته دیگر را باید مطرح کنیم:

    ۱. کلام مرحوم مجلسی است. ایشان این روایات را به فریقین نسبت داده است. هر چند اهل سنت روایات من بلغ را مجعول می‌دانند. از جمله ابن جوزی در موضوعات این کلام را دارد. مرحوم مجلسی اشکالاتی را مطرح کرده‌اند و بعد سعی کرده‌اند دفاع کنند. ما برخی از این اشکالات را متعرض خواهیم شد.

    الف - ما گفتیم مفاد اخبار من بلغ استحباب عمل است و فرض این است که روایت دال بر ثواب، ضعیف است. اما اگر کسی بخواهد با این روایت حجیت اخبار ضعیف را ثابت کند، معارض با ادله‌ای است که عدالت و وثاقت را در راوی شرط می‌داند. پس اخبار من بلغ مخالف با قرآن و ادله قطعی است و لذا قابل عمل کردن نیستند.

    از بیان سابق ما روشن می‌شود که این اشکال معنا ندارد خصوصا مطابق مبنای آخوند که مفاد اخبار من بلغ را استحباب عمل می‌دانستند. مطابق این مبنا، هیچ ربطی بین اخبار من بلغ و ادله اشتراط حجیت خبر به وثاقت و عدالت نیست تا نوبت برسد که معارض هستند یا مخصص هستند و ...

    مفاد اخباری که دال بر اشتراط وثاقت و عدالت است این است که جایی که قرار است به خبر واحد عمل شود و خبر طریق باشد، شرطش این است که راوی عادل یا ثقه باشد.

    اما اخبار من بلغ می‌گوید این عمل مستحب است و خبر ضعیف اینجا طریق به واقع نیست بلکه موضوع اخبار من بلغ است.

    ادله حجیت می‌گوید خبر فاسق طریق نیست اما این معنایش این نیست که خبر فاسق هیچ کجا موضوع حکم شرعی قرار نمی‌گیرد. مثل نذر که طریق نیست بلکه موضوع حکم شرعی را می‌سازد.

    در اخبار مستحبات به خبر ضعیف و فاسق اعتماد نمی‌کنیم بلکه به اخبار من بلغ اعتماد می‌کنیم که روات آن ثقه بودند. حجت ما بر استحباب خبر فاسق نیست بلکه خبر فاسق موضوع است و حجت بر استحباب اخبار من بلغ است. بنابراین بر مبنای مرحوم آخوند بین اخبار من بلغ و بین ادله حجیت خبر عادل ارتباطی نیست تا تنافی باشد.

    بله اگر مفاد اخبار من بلغ را جعل حجیت بدانیم شبهه تعارض وجود خواهد داشت. اطلاق ادله اشتراط عدالت و وثاقت در خبر اقتضاء می‌کند که خبر فاسق در هیچ کجا حجت نیست نه در الزامیات و نه در مستحبات و ترخیصیات و ...

    اما جواب این است که اخبار من بلغ، حاکم هستند چون می‌گوید اگر خبری بر ثواب باشد هر چند پیامبر نفرموده باشد، خبر حجت است و این اخبار، ادله حجیت را تخصیص می‌زنند حال یا به ملاک تخصیص یا به ملاک حکومت.

    ب - موضوع اخبار من بلغ در جایی است که احتیاط در آن مورد با قطع نظر از اخبار من بلغ ممکن باشد. اخبار من بلغ در این مورد برای تاکید و تضمین ثواب و احتیاط، حکم کرده است. فرض اخبار من بلغ این است که به مکلف ثواب و استحباب نسبت به عملی برسد که این واقعه و موضوع می‌توانست داعی مکلف برای اقدام باشد اما چون احتیاط ممکن است محرک عبد نباشد، شارع سعی کرده است عبد را بیشتر تحریک کند اما در هر صورت فرض اخبار این است که اگر اخبار من بلغ هم نبود، انجام عمل به خاطر داعویت ثواب و خبر ضعیف ممکن باشد. پس در فرض امکان انجام، شارع گفته است احتیاط کن چون ثواب خاص تضمین شده است یا اینکه شارع گفته است من استحباب را جعل کردم. پس چه مفاد اخبار من بلغ را استحباب بدانیم و چه دعوت به احتیاط بدانیم، جایی است که با قطع نظر از اخبار من بلغ احتیاط ممکن است و حصول داعی برای انجام عمل به داعی احتیاط ممکن باشد.

    جایی که یک خبر ضعیف دال بر استحباب باشد و یک خبر ضعیف دال بر کراهت باشد، اخبار من بلغ هیچ ارزشی ایجاد نمی‌کند. چون اگر اخبار من بلغ نبود، در اینجا احتیاط ممکن نیست و اخبار من بلغ در جایی است که احتیاط با قطع نظر از این اخبار، ممکن باشد.

    فرض در این روایات هر چند به خاطر انصراف این است که مکلف می‌توانست عمل را انجام دهد و انجام عمل ممکن بود و فقط شاید به خاطر ضعف دلیل، مکلف عمل را انجام ندهد، و شارع با اخبار من بلغ، خواسته است این مانع را برطرف کند حال یا به جعل استحباب برای احتیاط یا جعل استحباب برای خود عمل.

    پس در جایی که با قطع نظر از ضعف، انجام عمل برای عبد ممکن نبود، روایات شامل آن نمی‌شود.

    و لذا اگر در جایی حتی خبر ضعیف دال بر تحریم باشد، اخبار من بلغ شامل آن مورد نخواهد بود.

    چون با قطع نظر از اخبار من بلغ، مکلف نمی‌توانست احتیاط کند چون احتمال حرمت وجود دارد.

    اخبار من بلغ، ناظر به استحباب یا حجیت نسبت به جایی است که برای مکلف احتیاط و انقیاد با قطع نظر از اخبار من بلغ ممکن باشد.

    پس در مواردی که خبر ضعیفی دال بر حرمت یا کراهت باشد، اخبار من بلغ شامل آن مورد نخواهد بود.

    و جایی که خبری دال بر استحباب باشد و خبری دال بر عدم استحباب باشد، اخبار من بلغ شامل آن خواهد بود چون با قطع نظر از اخبار من بلغ، احتیاط و انقیاد ممکن است چون آن دلیل دیگر نفی استحباب می‌کند نه اینکه کراهت یا حرمت را اثبات کند و لذا اگر اخبار من بلغ هم نبود اینجا احتیاط ممکن بود.

    موضوع اخبار من بلغ، خبری است که با قطع نظر از اخبار من بلغ، بتوان از باب احتیاط به آن خبر عمل کرد.

     

    چاپ

     نقل مطالب فقط با ذکر منبع مجاز است